KATINKA WAELBERS

Love, laugh & learn

Blog

Jeroen Bosch, metamorfosen & evolutie

Posted on March 30, 2014 at 3:05 AM

Maanden heb ik toegewerkt en -geleefd naar de expositie bij Sous-Terre. Nu al het werk zo goed als gedaan is, gaan de gedachten uit naar de langere termijn: wat is de volgende stap? Dromend met mijn man op de bank over grootse toekomstplannen, hoorde ik mezelf zeggen: “Ik zou zo graag mijn filosofische onderzoek willen gaan gebruiken voor mijn werk voor het Jeroen Bosch-jaar in 2016. Het is voor mij tijd voor de volgende stap, tijd voor een serie grotere kunstwerken waarin filosofie en surrealisme met elkaar verweven worden tot een hoger niveau dan dat ik dat tot nog toe heb gedaan. Ik wil nog meer mijn voormalige werk als onderzoeker en filosofe aan de universiteiten gaan verweven met mijn beeldende werk.”

 

Leuk bedacht, zo op de zaterdagavond … grote woorden en veel ambitie … met een borreltje en een blokje kaas erbij gaat praten altijd gemakkelijk. Maar eenmaal uitgesproken worden de woorden dwingend: hoe ga ik dat aanpakken?

 


Jeroen Bosch Tuin der Lusten (1480-90)

Olieverf op paneel, 220 × 389 cm

 

Anders dan anders, in ieder geval. Mijn ontwerpen ontstaan altijd erg impulsief: ze beginnen met een associatie, een inval, een te letterlijk genomen woord, een ergernis. Daarna volgt enige verdieping in het thema, een kort onderzoek over hoe een en ander te realiseren, enkele kleine aanpassingen, en het werk wordt gemaakt.

 

Voor het Jeroen Bosch Jaar wil ik een groot overkoepelend thema dat dicht bij mij staat, en dat goed aansluit bij mijn voormalige onderzoekswerk als universiteitsfilosoof. Maar tegelijkertijd moet het thema het natuurlijk mogelijk maken het belang van Jeroen Bosch voor de 21e eeuw te laten zien. Daarvoor is het van belang te realiseren dat Jeroen Bosch’ werk Christelijk is, en op surrealistische wijze vertelt over hoe de mensheid begon met Adam en Eva in de Tuin der Lusten en over de Zeven Hoofdzonden die leiden tot de ondergang, de Apocalyps van de mens. Daarmee vertelt Jeroen Bosch een (laat)middeleeuws verhaal.

 

In de 21e eeuw, leren we dat we niet uit stof zijn geschapen, maar dat we uit de oersoep zijn geëvolueerd. Adam en Eva zijn mythologische figuren geworden: onze voorouders spraken volgens de biologen geen goddelijke taal, maar iets dat meer lijkt op baviaans. De zondige mens wordt voor zijn gulzigheid en luiheid niet gestraft door God of de Duivel, maar door hart- en vaatziekten en andere medische mankementen. Het is dan ook niet te verwachten dat de Apocalyps zal worden ingezet door vier ruiters te paard, maar eerder door een te onbescheiden menselijke industrie. De Christelijke vraag naar Hemel of Hel die Jeroen Bosch inspireerde tot het maken van zijn bijzondere surrealistische werk is vervangen door de vraag hoe om te gaan met evolutie.

 

Evolutie betekent in het Latijn “ontrollen”, en het verhaal ontrolt zich vanaf de eerste cellen die miljarden jaren geleden in de oceanen dreven. Evolutie staat ook voor verandering, voor metamorfose, in het verre verleden, heden en toekomst. En die leidraden wil ik gaan onderzoeken: Hoe ziet een tuin der lusten eruit vanuit een evolutionair perspectief? Wat zijn de zeven hoofdzonden als niet de ziel maar de genen centraal staan, en gentechnologie steeds meer mogelijk maakt? En waar gaan we naar toe: een Darwinistische Hemel of Hel? Volgens futurologen als Raymond Kurzweil verandert de wereld sneller dan ooit. Door stapeling en vermenigvuldig van kennis en technologieën, zullen mensen, andere dieren en de plantenwereld talloze metamorfosen ondergaan, zo denken veel transhumanistische wetenschappers. Stof genoeg dus om mijn ambitie verder uit te werken … ik hou jullie op de hoogte.

 

Categories: None